تاریخ انتشار:۲۷ مرداد ۱۳۹۶در ۷:۰۱ ق.ظ کد خبر:22545

درختان همیشه سبز شمشاد سیاه‌ترین روزگار خود را می‌گذرانند

شاه‌داماد هیرکانی در حجله مرگ

بیماری سوختگی و آفت پروانه برگ‌خوار شب‌پره شمشاد که به ترتیب از سال 1389و 1395در جنگل‌های هیرکانی شیوع یافته‌اند، در گرما، سرما و برف و باران به فعالیت خود ادامه می‌دهند و به دلیل محدودیت راه‌های مبارزه، عرصه‌های وسیعی از شمشادستان‌های شمال را نابود کرده‌اند. ...
بیماری سوختگی و آفت پروانه برگ‌خوار شب‌پره شمشاد که به ترتیب از سال ۱۳۸۹و ۱۳۹۵در جنگل‌های هیرکانی شیوع یافته‌اند، در گرما، سرما و برف و باران به فعالیت خود ادامه می‌دهند و به دلیل محدودیت راه‌های مبارزه، عرصه‌های وسیعی از شمشادستان‌های شمال را نابود کرده‌اند. خسارت شدید و تغذیه آفت از برگ و پوست درختان و درختچه‌های میزبان، بی‌برگی کلی درختان در توده‌های شمشاد هیرکانی و ایجاد ظاهری ناخوشایند در این رویشگاه‌ها، حساسیت درختان در برابر بی‌برگی و ایجاد ضعف و خشکیدگی زودرس در آن‌ها، تخریب رویشگاه‌ها، وجود و فعالیت بیش از حد کرمینه‌های (لاروهای) آفت، تولید و ریزش فضولات کرمینه‌ای زیاد، تنیدن تارهای فراوان، آثار روانی ناشی از حضور کرمینه‌ها و پروانه‌های حشره به‌ویژه در اطراف چراغ‌های برق و نظایر آن، موجی از نگرانی‌ را در گروه‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد، متولیان سازمان‌های مرتبط با جنگل، محیط‌زیست، فضای سبز، گردشگری و موسسات تحقیقاتی و علمی – پژوهشی ایجاد کرده است.
علل و شرح ماجرا 
یک پژوهشگر گیاه‌‌پزشکی گفت: آفات و بیماری‌های متعددی در جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور وجود دارد، ولی مهم‌ترین مسأله فعلی در عرصه‌های طبیعی شمال، بیماری سوختگی شمشاد و آفت پروانه شب‌پره شمشاد است. حسین لزربُنی افزود: این بیماری و آفت، مناطق وسیعی از توده‌های شمشاد را از استان گیلان تا گلستان در بر گرفته و به این گونه ارزشمند خسارت زیادی وارد کرده است؛ بنابراین باید بیش‌ترین توجه و همت کارشناسان و مسئولان، مهار این بیماری و آفت باشد.
وی اظهار داشت: هم‌اکنون شیوع آفات و بیماری‌های متعددی در جنگل‌های شمال دیده می‌شود، ولی هیچ‌کدام به اهمیت بیماری سوختگی و آفت شب‌پره شمشاد نیستند. لزربنی با تأکید بر نامشخص بودن دلیل قطعی شیوع این بیماری و آفت یادآور شد: به‌طور کلی عواملی همچون خشک‌سالی، تک‌کشتی محصولات، ورود فرآورده‌ها و محصولات جنگلی آلوده از سایر مناطق و کشورها، استفاده از ارقام اصلاح شده که به یک آفت یا عامل بیماری حساس‌اند، کاشت گونه‌های ناسازگار از مهم‌ترین علل طغیان آفات و بیماری‌ها محسوب می‌شوند.
وی تصریح کرد: دستکاری یا حذف یک عامل در جنگل، حتی یک حشره آفت، در کل سامانه تغییراتی به وجود می‌آورد که محیط را برای حمله آفت خطرناک‌تری مساعد می‌کند؛ بنابراین آگاهی از موقعیت بوم‌شناختی منطقه یکی از عمده‌ترین اصول موفقیت در پیشگیری و واپایش موثر آفات و بیماری‌های آن منطقه است. قائم‌مقام دفتر حفاظت و حمایت منابع طبیعی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: طبق ماده یک قانون حفاظت و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی کشور مصوب ۱۲/۷/۱۳۷۱ شمشاد جزو ذخایر جنگلی و گونه‌های «قطع ممنوع» محسوب می‌شود.
مسعود ملکی افزود: در سال‌های اخیر ورود دو عامل مخرب خارجی به کشور و گسترش آن در رویشگاه‌های شمشاد شمال کشور سبب شد تا حیات و بقای این گونه ارزشمند بیش‌ از پیش به مخاطره بیفتد و سطوح زیادی از این عرصه‌ها تخریب و خشک شود. وی ادامه داد: بیماری سوختگی شمشاد به صورت عاملی مخرب و ویرانگر از اوایل دهه ۱۳۹۰ از سمت غربی ناحیه شمال کشور یعنی آستارا وارد کشور شد و در مدت سه سال یعنی تا پایان سال ۱۳۹۳ کلیه رویشگاه‌های شمشاد را آلوده و در حدود ۳۵ درصد را نابود کرده است و کمی پس از آن با ورود آفت شب‌پره شمشاد و گسترش سریع آن بیش‌ از پیش بر وخامت اوضاع افزوده شده است.
به گفته ملکی، از مجموع حدود ۵۳ هزار هکتار رویشگاه‌های شمشاد در شمال کشور، اغلب آن به بیماری سوختگی شمشاد آلوده شده، ولی شدت و ضعف آلودگی در مناطق مختلف متفاوت است و به شکل‌های گسترده، لکه‌ای و نقطه‌ای دیده می‌شوند.
وی اظهار داشت: از خرداد سال ۱۳۹۵ آفت تازه‌وارد و مهاجمی به نام پروانه شب‌پره شمشاد ابتدا در پارک بنفشه چالوس و سپس در منطقه لوندویل (Lavandevil) در شهرستان آستارا مشاهده شد که با فعالیت برگ‌خواری خود خسارت‌های شدیدی به بسیاری از رویشگاه‌های شمشاد در مناطق جلگه‌ای و پایین‌بند وارد کرده است.
قائم‌مقام دفتر حفاظت و حمایت منابع طبیعی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: با توجه به وسعت مناطق آلوده به آفت و پراکندگی رویشگاه‌های شمشاد و همچنین وضعیت عارضه‌نگاری (توپوگرافی) و سخت‌گذر بودن بسیاری از مناطق و با توجه به انبوه بودن توده‌های شمشاد، امکان حضور همه‌جانبه برای واپایش آفت نیست.
ملکی افزود: از سوی دیگر با توجه به شرایط ویژه بوم‌سازگان‌های جنگلی کشور، اجرای هرگونه عملیات واپایشی، بدون مطالعه و ملاحظات زیست‌محیطی ممکن است مخاطرات دیگری را به دنبال داشته باشد که چه بسا جبران آن غیر ممکن باشد.
این مسئول سازمان جنگل‌ها اظهار داشت: لذا دفتر حفاظت و حمایت سازمان، از سال ۱۳۹۱ با تشکیل کارگروه تخصصی گیاه‌پزشکی، متشکل از استادان مجرب دانشگاه، پژوهشگران برجسته موسسات تحقیقات گیاه‌پزشکی و جنگل‌ها و مرتع، سازمان حفظ نباتات کشور و بخش قرنطینه، سازمان حفاظت محیط‌زیست، بخش گیاه‌پزشکی دفتر و شورای عالی جنگل، مسائل مربوط به این آفت و سایر آفات و بیماری‌های خطرساز و طغیانی را بررسی و پیگیری کرد.
وی توضیح داد: شیوه‌های اجرایی مبارزه، اغلب شامل استفاده از انواع تله‌های فرومونی، تله‌های نوری، آفت‌کُش‌های میکروبی مانند گونه‌ای باکتری با نام علمی Bacillus thuringiensis که به‌اختصار، بی‌تی (BT) نامیده می‌شود، فرآورده‌های هورمونی مانند دیمیلین (Dimilin) است و هر یک از روش‌های اشاره شده باید در یک دوره کوتاه‌مدت (حداکثر یک هفته) و در زمان خاص انجام شود.
ملکی یادآور شد: تمام روش‌های اشاره شده، هم‌اکنون در مناطق مختلف طغیانی در حال اجرا است، ولی چنان‌که اشاره شد، به علت وجود پنج نسل آفت در سال و کوتاه بودن دوره زندگی آفت، لازم است در تمام طول سال با تمامی امکانات و تجهیزات پرهزینه و با همدستی تمامی نهادهایی که به نوعی با این گیاه و سایر گیاهان زینتی سروکار دارند، انجام شود.
به گفته وی، تاکنون در سطح حدود هزار هکتار عملیات واپایشی اجرا شده است، ولی به علت نبود پوشش هم‌زمان تمام مناطق و تولید مثل مجدد و سریع آفت، امکان مهار آن میسر نشد و اگر اقدامات موثر و مثبتی برای حفظ و حمایت از این‌گونه باارزش و انحصاری جنگل‌های ایران انجام نگیرد، بی‌شک در آینده بسیار نزدیک شاهد انقراض آن خواهیم بود.
وی افزود: لذا وظایف و چارچوب‌های سازمانی ایجاب می‌کند که برای اقدامات حمایتی شامل تهیه و نگهداری بذر، تکثیر به روش‌های جنسی و غیر جنسی، تهیه زادمایه (germplasm) و غیره از طریق حوزه جنگل، اقدامات حفاظتی نیز در زمینه مراقبت، پیشگیری و واپایش آفات و بیماری‌های شمشاد به شیوه تلفیقی و در قالب برنامه‌های مدیریت جامع مبارزه با آفات داشته باشیم.
 تشریح رخدادها و اقدامات فنی
کارشناس ارشد گیاه‌پزشکی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره جزئیات رخدادها و اقدامات فنی صورت‌گرفته گفت: نخستین گزارش وقوع آفت مربوط به پارک بنفشه چالوس بود که در اواخر خرداد ۱۳۹۵ به صورت تلفنی به معاونت امور جنگل اطلاع داده و به مدیرکل دفتر حفاظت سازمان جنگل‌ها و اداره کل نوشهر نیز گزارش داده شد.
یزدان‌فر آهنگران افزود: نامه‌نگاری با مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان جنگل‌ها درباره وقوع آفت در اوایل تیر ۱۳۹۵ و همچنین با ادارات کل منابع طبیعی استان‌های مجاور برای هشدار و پیشگیری و بازدیدهای متناوب از عرصه‌های مختلف آلوده و تعیین پراکنش مناطق آلوده، قدم بعدی بود. وی ادامه داد: سپس اقدامات آموزشی در ستادهای بحران شهرستان‌ها و استان‌های گیلان و مازندران و در ادارات کل منابع طبیعی نوشهر (غرب مازندران) و ساری (شرق مازندران) برای کارشناسان و جنگل‌بانان صورت گرفت.
این گیاه‌پزشک اظهار داشت: اقدامات واپایشی با بی‌تی و دیمیلین (Dimilin) و گاه سایپرمترین (Cypermethrin) انجام شد که این ماده در مناطق خارج از جنگل مانند پارک‌های شهری و زمین‌های شخصی استفاده شد. آهنگران بیان کرد: بنا بود با هماهنگی ستاد مدیریت بحران، برای نظارت هوایی اقدام شود که به دلیل مشکلات فنی، از جمله زیراشکوب و پنهان بودن درختان شمشاد، انجام نشد.
کارشناس‌ارشد گیاه‌پزشکی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: اقدام بعدی ما، مطالعه زیست‌شناختی و رفتار آفت و میزبان‌های مورد حمله و آثار مراحل خسارت بود. وی تأکید کرد: برگزاری جلسات اضطراری در معاونت امور جنگل (ستاد چالوس) طی چند روز متوالی برای پیگیری و مدیریت آفت و برنامه‌ریزی برای واپایش هورمونی، میکروبی، فرومونی، تهیه تله نوری و خرید مواد واپایشگر از طریق دفتر جنگل‌داری و امور بهره‌برداری و توزیع آن بین استان‌های درگیر (گیلان و مازندران) مرحله بعدی بود که انجام شد. به گفته آهنگران، مجموع رویشگاه‌های شمشاد جنگلی در شمال کشور با احتساب پارک‌ها و بوستان‌های شهری و روستایی، زمین‌های شخصی، باغ گیاه‌شناسی، مکان‌های مذهبی و وقفی، پارک‌ها و ذخیرگاه‌های جنگلی، طرح‌های جنگل‌داری و مناطق خارج از طرح، ۷۲ هزار و ۵۰۰ هکتار است که از این مقدار در حدود ۵۳ هزار هکتار در جنگل و تحت مدیریت سازمان جنگل‌ها است.
کارشناس ارشد گیاه‌پزشکی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور تأکید کرد: ۱۸ تا ۲۰ هزار هکتار، یعنی ۳۵ تا ۴۰ درصد از این عرصه‌ها تحت تأثیر بیماری سوختگی شمشاد، کامل خشک شده است و اکنون در حدود ۳۳ هزار هکتار شمشاد در جنگل به صورت زنده وجود دارد که از این مقدار نیز در حدود ۸۵-۹۰ درصد، با شدت‌های مختلف، از ۱۰ تا ۹۰ درصد آلوده به بیماری سوختگی است. وی درباره آفت برگ‌خوار شب‌پره شمشاد گفت: این آفت در مناطق جلگه‌ای و پایین‌بند وجود دارد که بنا به آمار و اطلاعات، مجموع مساحت عرصه‌های آلوده، پنج هزار و ۵۰۰ هکتار است. آهنگران تصریح کرد: در سال ۱۳۹۵ از این آفت در حوزه منابع طبیعی غرب مازندران، پنج نسل کامل مشاهده شد و در مدت زمانی کوتاه از نقطه شروع، یعنی پارک بنفشه چالوس به سمت غرب تا شهرستان املش و شرق تا شهرستان آمل و جنوب تا ارتفاع حدود ۳۰۰ متری از سطح دریا گسترش یافت.
منبع: سبزینه


ارسال نظر براي اين مطلب مسدود شده است.

Go to TOP