تاریخ انتشار:۰۶ مرداد ۱۳۹۶در ۲:۴۶ ب.ظ کد خبر:22455

پدر کویرشناسی ایران از اندوهش برای دریاچه ارومیه می گوید:

دریاچه، بغض فروخورده ارومیه

پرویز کردوانی، استاد دانشگاه و چهره ماندگار جغرافیای ایران ازجمله شخصیت‌های شناخته شده علمی کشورمان است که به‌دلیل آثار ارزشمندش در زمینه کویر، «پدر کویرشناسی ایران» لقب گرفته ‌است. او سینه‌ای پر از درد برای دریاچه ارومیه دارد و البته حرف‌هایش هم به همین اندازه ...
پرویز کردوانی، استاد دانشگاه و چهره ماندگار جغرافیای ایران ازجمله شخصیت‌های شناخته شده علمی کشورمان است که به‌دلیل آثار ارزشمندش در زمینه کویر، «پدر کویرشناسی ایران» لقب گرفته ‌است. او سینه‌ای پر از درد برای دریاچه ارومیه دارد و البته حرف‌هایش هم به همین اندازه مهم و جنجالی است. این استاد برجسته جغرافیا در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار «سبزینه» با اشاره به این‌که تمامی طرح‌هایی که برای احیای دریاچه ارومیه پیشنهاد می‌شود، ناکارآمد است، گفت: من یکی از بنیان‌گذاران دانشگاه ارومیه و عاشق دریاچه ارومیه هستم و بیش از هر کسی آن را دوست دارم، اما این دریاچه را نفهمیدند. آن زمان (از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۷) که حدود دوسال و نیم در ارومیه بودم، همیشه در اوقات فراغت به دریاچه می‌رفتم و داستان من با این دریاچه از آن‌جا شروع شد.
کردوانی افزود: پس از انقلاب و با توسعه شهر، صنعت و کشاورزی، نیاز جامعه به آب بیش‌تر شد و مسئولان شروع به سد‌سازی کردند. وقتی سدها ساخته شد، آب برای کشاورزی کم شد. در آن زمان امکانات برای کشاورزی فراهم شده بود و وزارت کشاورزی کود، سم و غیره را در اختیار کشاورزان می‌گذاشت؛ بنابراین وزارت نیرو هم اجازه زدن چاه را داد. با این روند، آب دریاچه را با استفاده از این چاه‌ها کشیدند و پس از گذشت چندین سال مردم و مسئولان کم‌کم متوجه کم‌شدن آب دریاچه شدند.
وی با اشاره به این‌که در حال حاضر چاه‌های بسیاری در اطراف دریاچه ارومیه حفر شده است،‌ افزود:‌ امکان ندارد دریاچه ارومیه احیاء شود. سرازیر کردن آب به‌سمت دریاچه ارومیه غیرکارشناسی است. دریاچه ارومیه به‌دلیل توسعه غلط کشاورزی به وضعیت کنونی دچار شده است. منبع آب دریاچه ارومیه سه چیز است: نخست بارندگی؛ دوم آب‌های سطحی و سوم آب‌ سفره‌های زیرزمینی. کشاورزان آن‌قدر چاه زدند که سطح آب سفره‌های زیرزمینی کاهش یافت و آب دریاچه پایین رفت.
پدر کویرشناسی ایران گفت: متأسفانه رابطه‌ای میان تزار آب دریاچه ارومیه و آب‌های زیرزمینی اطراف وجود دارد که مسئولان آن را نمی‌پذیرند. با وجود این‌که میلیاردها مترمعکب آب به دریاچه سرازیر کردند؛ اما پس از مقایسه سطح آب در تاریخ ۱/۴/۹۶ با سال گذشته، یعنی ۱/۴/۹۵ مشاهده کردند که آب دریاچه ۱۸ سانتی‌متر پایین رفته است. برخی می‌گویند که علت آن تبخیر آب است که درست نیست؛‌ زیرا آب طبق قانون ظروف مرتبطه از سطح دریاچه به دشت‌های اطراف رفته است.
این استاد جغرافیای ایران با اشاره به مصاحبه یکی از مقامات ارشد وزارت نیرو با ماهنامه «شیرآلات کی.‌دبلیو‌‌.سی» اضافه کرد: این ماهنامه پرخواننده هر بار با یکی از افراد مطلع در حوضه آب مصاحبه می‌کند که در مهرماه سال ۱۳۹۳ با سیدمجتبی رضوی‌نبی درباره اقتصاد آب و شرایط کنونی آب در کشور گفت‌وگو کرد. در ابتدای این مصاحبه رضوی‌نبوی در معرفی خود چنین گفت: درسال ۱۳۷۲ به وزارت نیرو رفتم و در مشاغل مختلفی چون مدیریت کل آب استان قزوین،‌ مدیریت کل حفاظت و بهره‌برداری آب زیرزمینی کشور،‌ مجری پروژه‌های سد مخزنی و انتقال آب،‌ مدیریت کل شبکه‌های آبیاری، معاونت شرکت مدیریت منابع آب در حوضه‌های آبریز، ‌سرپرست سازمان آب و برق خوزستان و مدیریت کل برنامه‌ریزی و امور اقتصادی شرکت مدیریت منابع آب فعالیت ‌داشته‌ام و در حال حاضر (یعنی سال ۹۳) مدیرکل دفتر بهبود بهره‌وری و اقتصاد آب و آبفا در وزارت نیرو هستم.
کردوانی ادامه داد: این سوابق نشان می‌دهد که این فرد پست‌های مختلفی داشته و تجارب بسیاری را نیز کسب کرده است. وقتی در این مصاحبه از وی سوال می‌شود که سیاست‌های توسعه کشاورزی و الگوی کشت و قیمت محصولات کشاورزی چه تأثیری بر روی منابع آب داشته است،‌ گفت: بهترین نمونه برای توسعه ناپایدار،‌ دریاچه ارومیه است. کارشناسان می گویند اگر در حوزه دریاچه ارومیه به روال گذشته کشاورزی می‌شد،‌ این اتفاق برای دریاچه نمی‌افتاد. ما آمدیم کشت باغی چغندر و علوفه را در آن‌جا توسعه دادیم که همگی محصولات آب‌بری هستند. کشت سنتی این منطقه انگور بود که برای تولید به‌مراتب به آب کم‌تری نیاز دارد. به جای باغ‌های انگور باغ‌های سیب توسعه پیدا کردند که به آب بیش‌تری نیاز دارند. در نتیجه با برداشت بی‌رویه آب از چاه‌های اطراف دریاچه،‌ منابع آب سفره‌های اطراف تخلیه شد و طبق قانون ظروف مرتبطه،‌ آب دریاچه به‌صورت معکوس به سفره‌های آب زیرزمینی و چاه‌ها وارد شد. در نتیجه این جریان معکوس،‌ آب چاه‌ها هم شور شد.
پدر کویرشناسی ایران تأکید کرد:‌ بنابراین رابطه‌ای بین پایین رفتن آب دریاچه و آب‌های زیرزمینی وجود دارد. در گذشته دریاچه از آب زیرزمینی و سطحی پر می‌شد؛ ولی اکنون برعکس شده است. این چهره ماندگار جغرافیا ادامه داد: وقتی آقای قاضی‌پور از نمایندگان استان آذربایجان غربی به من نامه نوشت و خواست که برای دریاچه ارومیه فکری کنم، من به این استان سفر کردم. از ملکان و بناب شروع کردم تا به ارومیه رسیدم و در آن‌جا نشستم گریه کردم. گفتم نمی‌شود، امکان‌پذیر نیست. دریاچه احیاء نمی‌شود. مسئولان الان هم نمی‌گویند چرا با وجود روانه‌شدن این حجم از آب به‌سمت دریاچه ارومیه باز هم سطح آب دریاچه مدام پایین می‌رود. علت همان قانون ظروف مرتبطه است. اکنون آب ۷۰۰ روستا در این منطقه شور شده و اهالی آن‌ها در حال مهاجرت هستند. صدای نمایندگان مجلس هم درآمده است.
کردوانی با بیان این‌که یکی از مسئولان با من تلفنی تماس گرفت و عنوان کرد که شما می‌گویید باید دریاچه ارومیه خشک شود، اظهار داشت: گفتم بله، باید خشک شود. بگذارید مثالی بزنم؛ دریاچه مانند کسی است که سرطان گرفته و سرطان آن هم از نوع متاستاز یعنی پیش‌رونده است و معده، روده و کبد را درگیر کرده.  وی با اشاره به مشکلات انتقال آب به دریاچه ارومیه گفت: هزینه انتقال آب نیز بسیار زیاد است و برق زیادی می‌خواهد. می‌گفتند اگر آب باشد دریاچه احیاء می‌شود؛ لذا تصمیم گرفتند آب رودخانه زاب را از جنوب سردشت به رودخانه انتقال دهند که این امر با مخالفت محیط‌زیست مواجه شد.
کردوانی اظهار کرد: در یک مجمع علمی فارغ‌التحصیلان گروه جغرافیایی اعلام کردم که احیای دریاچه ارومیه ممکن نیست و روزنامه جوان این مطلب را اولین بار نوشت. حالا عیسی کلانتری، دبیر ستاد احیای دریاچه ارومیه، می‌گوید اگر کردوانی گفته است دریاچه ارومیه مریض شده یعنی ما ولش کنیم؟ نه پس بروید خرجش کنید. خب بابا نکنید. پروژه احیای دریاچه ارومیه هفت میلیارد تومان بودجه می‌خواست؛ ‌ولی با ۲۰۰ میلیارد هم دریاچه احیاء نمی‌شود. آب دریاچه وقتی پر بود ۳۲ میلیارد مترمعکب آب داشت؛ اما در شرایط کنونی با تزریق آب تنها ۱۴ میلیارد آب وارد دریاچه می‌شود که کافی نیست.  وی بیان کرد: آقای کلانتری می‌گوید ۷۵۰ دانشمند ایرانی و خارجی گرد آمدند و طرح احیای دریاچه ارومیه را برررسی کردند؛‌ ولی نتیجه نداد. بهترین طرحی که این افراد مطرح کردند ارائه طرح نکاشت بود که در آن به کشاورزان پیشنهاد داده شد به‌مدت دو سال هیچ چیز کشت نکنند و آب آن را به دریاچه بدهند. کردوانی گفت:‌ دولت اعتبارشان را قطع کرد، چون فهمید احیای دریاچه دیگر امکان ندارد؛ اما معصومه ابتکار، ‌رئیس سازمان حفاظت محیط زیست،‌ با کمک FUA و هیئت‌های ژاپنی شورای اجتماعی‌ـ فرهنگی ایجاد کرد. این شورا به مردم پیشنهاد داد که ۴۰ درصد از میزان آب مصرفی خود را کم کنند تا این میزان آب را به دریاچه بریزند.
این استاد دانشگاه درباره مهم‌ترین علت مرگ دریاچه ارومیه عنوان کرد: علت اصلی خشک‌شدن دریاچه چاه‌های کشاورزی است. کشاورزان زیاد چاه زدند. نمایندگان مجلس فکر می‌کردند هرچه بیش‌تر چاه بزنی افتخار است. هرچه بیش‌تر کارخانه درست کنی افتخار است. این‌ها آب می‌خواهد؛ می‌گفتند توسعه دهیم و نمی‌گفتند درست استفاده کنیم.
 وی دربار ادعای برخی بر ایجاد ریزگرد توسط دریاچه اظهار داشت:‌ نمک دریاچه ارومیه از نوع کریستال‌ـ بلور نمک است و ریزگرد ندارد؛ اما مردم نیز نباید با خودرو روی سطح دریاچه تردد کنند. از طرفی اگر شما روی خاک آب بریزید که دیگر ریزگردی از آن بلند نمی‌شود. من مدارکی دارم که اطراف دریاچه ارومیه را قُرُق کرده‌اند و مراتع را از مردم گرفته و هزاران دام را بیرون رانده‌اند. ۱۴ هزار هکتار نیز جنگل‌کاری شده است.

 کردوانی در پایان گفت: می‌گویم در اطراف دریاچه ارومیه باید تعداد مشخصی چاه وجود داشته باشد. بعد از این مسئولان گفتند حداقل یک‌سال در چاه‌ها را ببندیم تا آب دریاچه از زیر کشیده نشود. فکر نمی‌کنند ۲۴ هزار حلقه چاه را اگر ببندند، چه بلایی سر کشاورزی می‌آید. تازه اگر در این چاه‌ها را ببندید، دریاچه احیاء نمی‌شود. در بعضی قسمت‌ها سطح آب تا ۹۰ متر پایین رفته است. سال گذشته سمینار گذاشتند و افرادی را هم از خارج دعوت کردند. گفتند: وزارت نیرو گزارش بدهد. مسئولان وزارت نیرو گفتند: بارندگی دریاچه کم شده و آب سطحی هم به دریاچه نمی‌رسد، چون سد ساختیم. گفتند: چرا؟ گفتند: چون برای شرب و کشاورزی می‌دهیم. گفتند: آب زیرزمینی هم ندارد و جهت برعکس شده؛ از حوضه آبریز دیگر آبی به دریاچه نمی‌ریزد و از دریاچه آب به‌سمت اطراف می‌رود. از بس چاه زده‌اند، آب زیرزمینی برعکس می‌رود. زیر دریاچه سوراخ است و به همین دلیل آب بستن به دریاچه ارومیه، خیانت است.

منبع: روزنامه سبزینه



ارسال نظر براي اين مطلب مسدود شده است.

Go to TOP