تاریخ انتشار:۰۲ مرداد ۱۳۹۶در ۵:۱۹ ق.ظ کد خبر:22352

بررسي مهلت 2‌ساله مجلسي‌ها به دولت براي پايان‌دادن به تنش آبي کشور

بحران قد کشیده، ۲‌ساله حل نمی‌شود / فاطمه آقایی‌فرد

تنش آبي طي دو سال حل مي‌شود؟ اين سؤال مدتي است که ذهن بسياري از کارشناسان را مشغول کرده؛ از زماني که مجلسي‌ها در طرحي ضرب‌الاجلي دولت را موظف کردند تا به اين بحران در طي دو سال خاتمه دهد. حل تنش آبي آن هم ...

تنش آبی طی دو سال حل می‌شود؟ این سؤال مدتی است که ذهن بسیاری از کارشناسان را مشغول کرده؛ از زمانی که مجلسی‌ها در طرحی ضرب‌الاجلی دولت را موظف کردند تا به این بحران در طی دو سال خاتمه دهد. حل تنش آبی آن هم در طی دو سال، با ابهامات زیادی از نگاه کارشناسان همراه است؛ ابهاماتی که با گرم‌تر‌شدن کره زمین، تبدیل برف به باران، مصرف بی‌رویه آب در بخش کشاورزی و خانگی و … پاسخ مناسبی را از زبان آنها، به گوش نمی‌رساند. به گفته بسیاری از تحلیلگران، تشنگی چندین دهه‌ای ایران مشکل امروز و دیروز نیست که بخواهد با صرف دو سال پایانی را به خود ببیند. این در حالی است که عضو کمیسیون امنیت ملی چند روز پیش به ایلنا گفته بود، «دولت موظف شده تا دو سال آینده به تنش آبی کشور پایان دهد.» این مهلت در شرایطی به دولت داده شده که برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، مدیریت اشتباه در منابع آبی، سدسازی‌ و حفر چاه‌های غیر‌مجاز به کنار، کاهش میزان بارندگی‌ها در طی سال‌های اخیر، حکایت مبارزه با تنش آبی در کشور را پیچیده‌تر از آنی نشان می‌دهد که بتواند طی دو سال، به همه این مشکلات پایان دهد. حالا با تمام این مشکلاتی که در طی سال‌ها فراموشی و غفلت ایجاد شده‌اند؛ غفلت‌هایی که یک‌شبه نبوده و به اندازه عمر چند دولت‌ قدمت دارند، مجلس وارد کار شده و می‌خواهد تا با یک برنامه ضرب‌الاجلی، تشنگی را تا دو سال آینده تمام کند. داستان حل معضل کم‌آبی پیچیده است و پیش‌بینی‌های خوبی از موفقیت و آینده درخشان آن به گوش نمی‌رسد. خوابی که مجلس برای حل معضل تشنگی شهرهای شرقی و جنوبی ایران دیده از نگاه بسیاری از تحلیلگران نیازمند صرف زمانی طولانی و بودجه سنگینی است.
بارش‌های کم و تهدید جدی خشکسالی
ایران در گروه کشورهای مواجه با کمبود آب قرار دارد؛ کشورهایی که در سال ۲۰۲۵ با کمبود فیزیکی آب روبه‌رو خواهند بود. این به آن معناست که حتی با بالاترین راندمان و بهره‌وری ممکن در مصرف آب، برای تأمین نیازهایشان، آب کافی در اختیار نخواهند داشت. براساس شاخص مؤسسه بین‌المللی مدیریت آب، ایران در وضعیت بحران شدید آبی قرار دارد و برای حفظ وضع موجود خود تا سال ۲۰۲۵ باید بتواند ۱۱۲ درصد به منابع آب قابل استحصال خود بیفزاید که این مقدار با توجه به امکانات و منابع آب موجود، غیرممکن به نظر می‌رسد. تشنگی ایران رفته‌رفته جدی‌تر می‌شود، حالا تنش آبی گریبان ۶ کلانشهر اصفهان، بوشهر، بندرعباس، شیراز، کرمان و مشهد و ٢٨٩ شهر دیگر را گرفته و نگرانی‌ها از این بحران به دغدغه هر‌روزه مسئولان و مردم تبدیل شده است. کاهش میزان بارندگی‌ها در سال‌های اخیر نیز بر شدت این نگرانی‌ها افزوده و بسیاری بر این باورند که ایران در آینده دیگر جایی برای زندگی نخواهد بود. نگاهی به وضعیت بارندگی‌ها در سال آبی جاری به خوبی تأیید‌کننده کاهش میزان بارندگی‌ها در سال‌های اخیر است. آن‌طور که گزارش بارندگی روزانه از اول مهر تا ۲۱ تیر امسال نشان می‌دهد، ارتفاع کل ریزش‌های جوی تاکنون بالغ بر ۲۲۳ میلی‌متر است که این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دوره‌های مشابه درازمدت (۲۳۰ میلی‌متر) سه درصد کاهش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته (۲۳۲ میلی‌متر) چهار درصد کاهش نشان می‌دهد. مرور وضعیت بارندگی، نگرانی‌ها از آینده ایران و سرنوشت شهرهای درگیر کم‌آبی را بیشتر می‌کند. به گفته فعالان محیط زیست «برای تدوین برنامه‌ای که بتواند مشکل کم‌آبی را حل کند، نباید روی این میزان بارندگی‌ها حساب کرد، چون هوا هر روز گرم‌تر شده، برف به باران تبدیل شده و تهدید خشکسالی هر سال جدی‌تر می‌شود.»
بعید است در ۲ سال تنش آبی را بتوان حل کرد
برنامه دوساله دولت برای حل بحران کم‌آبی علامت سؤال‎های زیادی را در ذهن بسیاری از کارشناسان ایجاد کرده است. وضعیت منابع آبی در برخی از مناطق و بحرانی که رفته‌رفته بر وخامت آن افزوده می‌شود، اینکه بتوان با کم‌آبی در مدت دو سال مبارزه کرد را برای خیلی‌ها غیر‌ممکن کرده است. تورج فتحی، یکی از کارشناسان محیط‌زیست، نیز از جمله افرادی است که با نگاه مثبتی از این طرح مجلسی‌ها یاد نمی‌کند. فتحی در گفت‌وگو با «وقایع‌اتفاقیه»، این‌طور توضیح می‌دهد: «متأسفانه وضعیت منابع آبی ما در برخی از نقاط به شکلی است که حتی اگر قوی‌ترین پروژه‌های جبرانی هم اجرا شوند، باز بعید به نظر می‌رسد که این معضل طی دو سال به انتهای خود برسد.» خشکسالی از نگاه بسیاری از کارشناسان بحرانی همچون سیل و زلزله نیست و باید برای مبارزه با آن راه‌حل‌ها و برنامه‌های ویژه‌ای در نظر گرفت. به گفته فتحی: «مشکل کشور ما این است که خشکسالی را بحران می‌بینیم و برای آن همچون سیل و زلزله، قانون مدیریت بحران تعریف می‌کنیم.» تنش آبی از دیرباز با ایران بوده و خشکسالی برای کشور معضلی دیرینه و قدیمی است؛ معضلی که با قرارگیری در کمربند خشک، ایران را ناخواسته با کم‌آبی درگیر کرده است. به گفته فتحی: «خشکسالی در ایران مقطعی و زودگذر نیست و نمی‌توان با برنامه‌ای دوساله برای مبارزه با آن اقدام کرد. خشکسالی مثل زمین‌لرزه نیست که اقدامات پیشگیرانه داشته باشد و باید برای آن برنامه‌ای جداگانه ترتیب داده شود.» فتحی در ادامه از مجلسی‌ها می‌خواهد تا برای خشکسالی قانونی به جز قانون مدیریت بحران تعریف کنند چون به گفته فتحی، آنچه در قانون مدیریت بحران آمده برای تنش آبی ایران کافی نیست و باید در دوره‌های ترسالی اقدامات اساسی را انجام داد؛ «باید در دوره‌های ترسالی اقدام کنیم تا در زمان خشکسالی بتوانیم با این موضوع کنار بیاییم.» فتحی در ادامه از غفلت‌های قدیمی در حوزه مدیریت منابع آبی یاد کرده و این‌طور می‌گوید: «اکنون که در ترسالی هستیم، باید پرو‌ژه‌هایی را که منجر به تغذیه آب‌های زیرزمینی می‌شود، اجرا کنیم. باید پروژه‌هایی اجرا شود تا بتوان آب‌های سطحی را جمع‌آوری و ذخیره کرد. بهتر است پروژه‌های حفاظتی را در دوره‌های ترسالی اجرا کنیم تا بتوان از آنها در دوره‌های خشکسالی استفاده کرد.» به گفته فتحی: «بدون پروژه‌های حفاظت از منابع آبی نمی‌توان با تنش آبی مبارزه کرد.» این در حالی است که به گفته فتحی، تاکنون بدون کوچک‌ترین برنامه‌ریزی در مدیریت منابع آبی عمل کرده و وضعیت را بدتر کرده‌ایم. فتحی در ادامه با انتقاد از عدم هماهنگی بین وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی این‌طور ادامه می‌دهد: «وقتی به کشاورزان گفته می‌شود که محصولات آب‌بر کشت نکنند، باید به آنها محصول جایگزین را هم پیشنهاد داده و بر کارشان نظارت شود، اگر گفته شده در اصفهان نباید برنجکاری شود، هیچ نظارتی بر این کار نشده و همچنان محصولات آب‌بر بدون طراحی برنامه کشت توسط کشاورزان کشت می‌شوند.»
سوریه، عراق، ایران و ترکیه باید هماهنگ باشند
به گفته بسیاری از کارشناسان یکی از علل اصلی خشک‌شدن تالاب‌ها در منطقه غرب آسیا به‌ویژه در عراق، ایران و سوریه و به تبع آن بلندشدن گردوغبار در منطقه، ناشی از اجرای پروژه عظیم آناتولی در ترکیه است؛ پروژه‌ای عظیم که بر‌ اساس آن بیش از ۲۲ سد و ۱۹ طرح برقابی در حوضه آبریز دجله و فرات ایجاد خواهد شد. در چنین فضایی است که ورود دستگاه دیپلماسی به موضوع پدیده گردوغبار برای رایزنی با ترکیه ضروری به نظر می‌رسد، تا این کشور مجاب به تأمین حقابه تالاب‌های پایین‌دستی دجله و فرات شود و از‌سوی‌دیگر، رایزنی با عراق، سوریه، عربستان و اردن تا دولتمردانشان مجاب به مالچ‌پاشی کانون‌های تولید ریزگرد در کشورهایشان شوند. به گفته فتحی، باید در اجماعی کشورهای عراق، ترکیه، سوریه و ایران گرد هم آمده و ترکیه را برای رسیدن به توافقی بین‌المللی از طریق دادن حقابه به کشورهای درگیر در این پروژه متقاعد کنند تا معضل تنش آبی در کشور حل شود؛ موضوعی که به گفته این کارشناس زمانی طولانی نیاز دارد و طی دو، سه سال آینده به انجام نخواهد رسید.

منبع: روزنامه وقایع اتفاقیه



ارسال نظر براي اين مطلب مسدود شده است.

Go to TOP